ΚΩΣΤΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ: ΟΧΙ ΜΕΤΑ, ΤΩΡΑ

  Να διακρίνεται καθαρά ο λεκές της ζωής. Αυτή η φράση από το προηγούμενο βιβλίο του Σταυρόπουλου, προοικονομεί και την εναργέστερη έκφραση του ποιητικού του διαβήματος στο παρόν βιβλίο: την ολοκληρωτική στροφή στο σύμπαν και στις απαρχές του ρομαντικού κινήματος. Ενός κινήματος διακριμένου ως εξεγερσιακού, όπως το όρισε το κορυφαίο δοκίμιο του Στέφανου Ροζάνη, «Η ρομαντική εξέγερση». Αυτό κατά τη γνώμη μου σημαίνει το «μετά», αυτή η τόσο βαριά, και στις μέρες μας φθαρμένη λέξη, αυτό το μόλις δισύλλαβο επίρρημα, το οποίο ήρθε να επωμισθεί τη φθορά τόσων αιώνων διαφωτισμού.

Ήδη από την πρώτη σελίδα του βιβλίου του Σταυρόπουλου, έχουμε μπει στο ρομαντικό άλγος:

Αυτό που λεγόταν τοπίο έχει χαθεί. Το πρώην τοπίο έσβησε. Τη θέση του έχει πάρει μια φωτογραφία. Ξαφνικά, όπως ανάβουν οι φωτογραφίες, το νερό αρχίζει και χαϊδεύει τα χαρακτηριστικά μου. Αναδύεται σιγά σιγά το περίγραμμα. Φωτίζεται. Μετά, το κυρίως θέμα. Η ουσία. Η αύρα.

Αλλά αυτή η επιστροφή στις πηγές και τις αφετηρίες δεν γίνεται με τρόπο αναχωρητικό ή νοσταλγικό. Γίνεται μέσα από το παρόν. Μέσα από τις «φωτογραφίες», δηλαδή τις αφηγήσεις, που πήραν τη θέση της πραγματικότητας, αλλά τώρα ζωντανεύουν, αποκτούν σάρκα και οστά, αναχωνεύονται μέσα στην πραγματικότητα, την αναζωογονούν, αλλά πάντως δεν την «αναπαρθενεύουν», όπως θα στόχευε ίσως μια δογματική ρομαντική αναβίωση.

Πόσο πολύ μακριά βρισκόμαστε από την ακμή του μοντερνισμού, όταν ο Τάκης Σινόπουλος θρηνούσε για την έκπτωση και την αλλοίωση της στοιχειακής υπόστασης της καταγωγικής μήτρας, με το στίχο: και ο τόπος τοπίο.

Αντίθετα, ο Σταυρόπουλος έχει αποδεχθεί τα συντελεσμένα, θεωρεί τετελεσμένη την απώλεια της «βαρβαρικής» αθωότητας, κατανοεί το μάταιο της αναζήτησης μιας αδιαμεσολάβητης αυθεντικότητας, που κάποτε, έστω η φαντασίωσή της, γονιμοποιούσε τις μορφές της μοντερνιστικής τέχνης. Επίσης, δεν διαχειρίζεται τη μετάβαση και την επιβίωση στο αλλοτριωμένο παρόν, με προθέσεις βελτίωσης και αναμόρφωσης. Με ζέση και άγριες διαθέσεις απέναντι στη γύρωθεν πραγματικότητα, επιμένει να αναζητά και να προτάσσει το ουτοπικό αίτημα του ανθρώπου, νοουμένου ως πρόσωπο, αλλά το αναζητά μέσα στο παρόν:

Θα γεννηθώ ξανά με άφτιαχτο πρόσωπο. Στο προαύλιο αυτής της αιώνιας φωτογραφίας... Εκεί είναι το μέλλον που θα αλλάξει τη γη. Στο αναμμένο αυτό τοπίο θα κατοικήσει ξανά το σμήνος των ανθρώπων.

Έτσι λοιπόν ορίζεται το «μετά», στο βιβλίο τού Σταυρόπουλου, με απόλυτη σαφήνεια:

μετά τίποτα/ τίποτα/ όχι μετά/ τώρα

Είναι ακριβώς ο τρόπος που πιάνει πάλι το νήμα από τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, ορίζοντας το παρόν ως σημείο επανεκκίνησης, αντιδρώντας σε όσα ανέφερα στην αρχή, δηλαδή στην κατάτμηση του λόγου, την ασυνέχεια του ειρμού, την απουσία έρματος, επιλέγοντας πλέον όχι τη φόρμα των ποιητικών στιγμιοτύπων ή σπαραγμάτων αλλά αυτή της ευρύτερης ποιητικής σύνθεσης. Επιλέγοντας καινούριους προγόνους-συνομιλητές, όπως π.χ. ο Βύρωνας Λεοντάρης, με τον χαρακτηριστικό στίχο «ορθοστασία της λύπης», ή με τον πολύσημο «ανεπάγγελτο άγγελο», που μέσα στα συμφραζόμενα του Σταυρόπουλου ανακαλεί ταυτοχρόνως ένα διακειμενικό φάσμα, από Βέντερς μέχρι Εμπειρίκο, ενώ δεν λείπει -πώς θα μπορούσε άλλωστε;- και ο Νίκος Καρούζος της Νεολιθικής νυχτωδίας στην Κροστάνδη. 

Υπάρχουν περιοχές της ποίησης, στάσεις απέναντι στη ζωή και τα πράγματα, διαθέσεις και επιλογές, που συνεχώς επανέρχονται, διεκδικώντας μια νέα ζωή. Άλλοτε θεματοποιούνται, άλλοτε δίνουν το έναυσμα για καινούριες αποκρυσταλλώσεις, άλλοτε για την ίδια την άρνησή τους, δηλαδή για γόνιμες αναστοχαστικές διαδικασίες. Η δουλειά του ποιητή είναι αφενός να διακρίνει όσα είναι συμβατά με τα αιτούμενα του δικού του προτάγματος, και αφετέρου να καταφέρει να τα διαχειριστεί χωρίς να τον ρουφήξουν στη δίνη τους.

Ο Σταυρόπουλος έχω τη γνώμη πως τα καταφέρνει και τα δύο. Ως αποτέλεσμα, έχουμε ένα ποιητικό διάβημα που διαχειρίζεται με πάθος και συνέπεια μία από τις διαρκέστερες μορφοποιήσεις στην ιστορία της τέχνης και των ιδεών, δηλαδή αυτή της ρομαντικής βίωσης του κόσμου, με τη στάση βέβαια της ρομαντικής εξέγερσης. Εφαρμόζοντας, με τα μέσα της ποίησης, τη διατύπωση, που αποτελεί και μια θέση-ορόσημο, του Φρέντρικ Τζέιμσον: «Η επιθυμία που λέγεται ουτοπία».
Αν όμως συνεχίζαμε τη σκέψη του Τζέιμσον, θα έπρεπε να αναφερθούμε στο ζήτημα της μορφής, μέσα από την οποία, και μέσα στην οποία, λαμβάνει χώρα η διεργασία επικαιροποίησης και επαναδιατύπωσης του ρομαντικού προτάγματος. Προχωρώντας ακόμα πιο πέρα, θα υιοθετούσα ασμένως την άποψη του Τζέιμσον, ότι όπως η λογοτεχνική αξία της μορφής υπόκειται σε συνεχείς αμφισβητήσεις, έτσι και η πολιτική της θέση είναι δομικά αμφιλεγόμενη. Μάλιστα, οι διακυμάνσεις των ιστορικών συμφραζομένων δεν καταφέρνουν να διαλύσουν αυτή τη μεταβλητότητα, η οποία οπωσδήποτε δεν είναι ζήτημα γούστου ή ατομικής κρίσης.

Αλλά αυτή είναι μια άλλη συζήτηση.

Κώστας Βούλγαρης
Αυγή της Κυριακής, Αναγνώσεις, 6.10.2013


ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ

 http://www.avgi.gr/article/1085189/oxi-meta-tora

http://avgi-anagnoseis.blogspot.gr/2013/10/blog-post_3868.html

http://taskart.blogspot.gr/2013/10/blog-post_14.html

Ο ΧΡΟΝΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑ

(...)

Το άλλο άκρο είναι από το πολύ συγκεκριμένο στο απροσδιόριστο χώρο, σε έναν χώρο που δεν αναγνωρίζεται ως κάποιον που μοιάζει με έναν επίγειο προορισμό. Ο χώρος αυτός συναντάται κυρίως στο βιβλίο Μετά (2012) του Σταυρόπουλου και είναι ένα τοπίο που έχει καταστραφεί και μένει ο ποιητής, ως ο μόνος επιζών, να το κοιτά, να μας το μαρτυρεί και να μας υπόσχεται τι θα κάνει για να ζήσουν οι ακόμα αγέννητοι άνθρωποι στο νέο τοπίο που θα δημιουργηθεί από αυτόν για εμάς: "Αυτό που λεγόταν τοπίο έχει χαθεί. Το πρώην τοπίο έσβησε. Τη θέση του πήρε μια φωτογραφία... Θα γεννηθώ ξανά με άφτιαχτο πρόσωπο. Στο προαύλιο της αιώνιας φωτογραφίας, να κουβαλήσω το τοπίο-σαν σαλιγκάρι. Εκεί είναι το μέλλον που θα αλλάξει τη γη. Στο αναμμένο αυτό τοπίο θα κατοικήσει αδιάλυτο το σμήνος των ανθρώπων..." (Μετά, 2012, σελ.9). Το κατεστραμμένο τοπίο έχει αρχίσει ήδη και "αρθρώνεται" (σελ.57), επιτρέποντας να ευδοκιμήσουν τα σπαρτά του ποιητή που δεν είναι κάτι άλλο από "αδαπάνητα απογεύματα" (σελ.61). Πλέον, "ό,τι ήταν να παραδοθεί, παραδόθηκε. Το εδώ είναι αλλού. Έχει μετακινηθεί σε αυτόν τον ανυπέρβλητο ιδιωτικό χώρο που θα κατοικήσει ο άνθρωπος." (σελ.69). Η πρόταση αυτή συνδέει τον χώρο που ζουν όλοι οι άνθρωποι, και θα περίμενε κανείς να θεωρείται δημόσιος, με τον ιδιωτικό και μάλιστα τον ανυπέρβλητο ιδιωτικό χώρο, που αποτελεί βασικό ποιητικό μοτίβο της "γενιάς του '80", την "γενιά του ιδιωτικού οράματος". Σε μια γενιά ιδιωτικού οράματος φαίνεται ότι ανήκουν και οι άνθρωποι του νέου αυτού κόσμου, καθώς ο καθένας θα ζει στον δικό του προσωπικό κόσμο.

(...)

Πέραν από τα μεσάνυχτα, τις ημέρες της εβδομάδας, τους μήνες, τις εποχές, τις παιδικές και εφηβικές ηλικίες που εντοπίζονται ως δείκτες χρόνου στα ποιήματα του Σταυρόπουλου υπάρχει και η μετάβαση στο χρόνο του μέλλοντος, ο οποίος είναι ακόμη πιο απροσδιόριστος εξαιτίας του εξ ορισμού του άγνωρου χαρακτήρα του. Το μόνο που τον προσδιορίζει είναι η καταστροφή που έχει συντελεστεί στο μεγαλύτερο βαθμό και τώρα που ο ποιητής αφηγείται γκρεμίζονται και τα τελευταία ψήγματα του κόσμου αλλά και του γνωστού έως τότε χρόνου. Η ολοκληρωτική καταστροφή γίνεται η αρχή της εισαγωγής του ανθρώπου σε έναν κόσμο πιο ανθρώπινο, ακόμη και όσον αφορά τον χρόνο και πιο φωτεινό, καθώς μέχρι και ο ήλιος έχει υποταχθεί στα πόδια του ποιητή περιμένοντας υπομονετικά τη σειρά του (Μετά, 2012, σελ.68).

            Αν σε μια μόνο φράση θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τα περί χρόνου στην ποίηση του Σταυρόπουλου θα λέγαμε πως ο άχρονος χρόνος συνεχίζει να υφίσταται είτε ονομάζεται Τρίτη, είτε εφηβεία ή παιδική ηλικία, είτε χρόνος καταστροφής του κόσμου.

Μαρία Σταϊκοπούλου

(μικρό απόσπασμα από την πτυχιακή της εργασία - μελέτη στην φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Βόλου)

ΚΑΙ ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
POLIS ART CAFE 

ΜΕΤΑ - Η ΧΑΛΑΣΜΕΝΗ ΣΙΩΠΗ

Είπαν ότι δεν θα έγραφα ποτέ αυτό το βιβλίο. Λοιπόν, να πάνε να γαμηθούνε – γιατί το βιβλίο γράφτηκε.

Ozzy Osbourne

το ακαταλόγιστο σάλιο της θάλασσας

συνέχιζε

πάνω στα ξέφτια του κόσμου

και τα τρόμαζε

όλο τα τρόμαζε

σαν επείγον καρδιογράφημα

εντούτοις εγώ

καθ’ οδόν

δυο χέρια

χαλασμένης σιωπής

τα φυλάω ακόμα

για να αγκαλιάσω τον έρωτα

εντούτοις

εγώ

ένα πρόσωπο λάκκος

γεμάτος μελάνι

αναπόφευκτα καταπληκτικό

από μέσα του

αναβλύζει τυφλή

η αγία ειρήνη

σαν τρομερό ερπετό

περιέχομαι από χώμα

για να γεννήσω

το ενάλιο φως της νύχτας

( από το βιβλίο μου ΜΕΤΑ, εκδ. Απόπειρα, 2012 )